Waarom kom je weer aan na het afvallen?

Hoe vaak kom je weer aan?

Weer aankomen komt na elke soort behandeling heel vaak voor, wat laat zien hoe sterk de biologie achter obesitas is. Na leefstijlprogramma's komen veel mensen in de jaren daarna langzaam een deel van het gewicht weer aan. Na het stoppen met afslankmedicijnen gaat dat vaak sneller.

Een recente review van 37 studies in The BMJ schatte dat het gewicht ongeveer 1,5 jaar na het stoppen met de nieuwere medicijnen terug was op het beginniveau, en dat mensen na het stoppen met leefstijlprogramma's langzamer aankwamen.

De resultaten op lange termijn zijn beter dan veel mensen denken. Een review van 29 Amerikaanse studies vond dat de gemiddelde deelnemer vijf jaar na een gestructureerd programma nog altijd meer dan 3 kg lichter was dan bij de start.

Een andere review schatte dat ongeveer een op de vijf mensen met overgewicht minstens 10% van hun gewicht verliest en dat minstens een jaar volhoudt. Deelnemers aan het Amerikaanse National Weight Control Registry waren gemiddeld 33 kg afgevallen en hielden dat meer dan vijf jaar vol.

Waarom kom je weer aan?

Je komt weer aan omdat de hersenen en het lichaam gewichtsverlies als een bedreiging zien en het verloren gewicht proberen terug te krijgen. Verschillende veranderingen werken samen.

Eetlusthormonen veranderen

Na afvallen dalen de hormonen die verzadiging aangeven, zoals leptine, en stijgt het hongerhormoon ghreline. In een Australische studie vielen 50 volwassenen met een zeer caloriearm dieet ongeveer 13 kg af. Een jaar later waren hun hormonen nog steeds zo verschoven dat ze de eetlust verhoogden, en waren ze gemiddeld ongeveer 5 kg weer aangekomen.

Mensen hebben meer honger en denken meer aan eten, ook als ze hetzelfde eten als eerst.

Het lichaam verbruikt minder energie

Een kleiner lichaam heeft minder energie nodig, maar de daling is vaak groter dan verwacht. Dat heet metabole adaptatie. In een studie bij 14 deelnemers aan een afvalwedstrijd op televisie lag hun ruststofwisseling zes jaar later nog ongeveer 700 kcal per dag lager dan bij de start, en ongeveer 500 kcal per dag lager dan je bij hun lichaamsgewicht zou verwachten.

Het ging in die studie om extreem gewichtsverlies, maar kleinere aanpassingen gebeuren bij de meeste mensen.

Leven en omgeving

Stress, slecht slapen, ziekte, sommige medicijnen, ingrijpende gebeurtenissen en een omgeving vol goedkoop, calorierijk eten maken het allemaal moeilijker om op gewicht te blijven. Lees meer over de voedselomgeving en medicijnen waarvan je kunt aankomen.

Wat zijn veelvoorkomende redenen om weer aan te komen, en wat helpt bij elk ervan?

Weer aankomen heeft meestal een paar vaste oorzaken, en voor elke oorzaak is er een praktisch antwoord. Praat eerst met je arts voordat je je eet- of beweegplan verandert, zeker als je een aandoening hebt of medicijnen gebruikt.

Het effect van begeleiding komt uit een review van 45 studies met 7.788 volwassenen. Programma’s die zowel op eten als op bewegen gericht waren, leidden na 12 maanden tot ongeveer 1,6 kg minder gewichtstoename dan in de vergelijkingsgroepen.

Dat klinkt misschien weinig, maar over de jaren telt het op. Het is ook een reden om contact te houden met je zorgteam als het goed gaat.

Is weer aankomen mislukken?

Nee, weer aankomen is geen mislukking: het is het te verwachten beloop van een chronische ziekte als de behandeling stopt of niet sterk genoeg is. Denk aan hoge bloeddruk. Als de bloeddruk stijgt nadat iemand met een medicijn is gestopt, noemt niemand dat persoonlijk falen.

Voor obesitas geldt hetzelfde. Schuld of schaamte maken het vaak juist moeilijker, en stigma kan ertoe leiden dat mensen zorg vermijden. Zie gewichtsstigma.

Bedenk dat de gezondheidswinst van afvallen telt, ook als een deel van het gewicht terugkomt. Elke periode met een betere bloedsuiker, bloeddruk, conditie of stemming heeft waarde.

Waarom wordt obesitas behandeld als chronische ziekte?

Obesitas wordt behandeld als chronische ziekte omdat de biologie die erachter zit niet verdwijnt na het afvallen. Een internationale commissie in The Lancet Diabetes and Endocrinology, gesteund door meer dan 75 medische organisaties, omschrijft klinische obesitas als een chronische ziekte die tijdige, wetenschappelijk onderbouwde zorg nodig heeft. Lees meer over klinische obesitas.

In de praktijk betekent dit:

• plan vanaf het begin hoe je op gewicht blijft, niet alleen de afvalfase;
• houd regelmatig contact met je zorgverleners, ook als het goed gaat;
• pas de behandeling aan als het gewicht begint te stijgen, in plaats van af te wachten.

Wat helpt om op gewicht te blijven?

Het sterkste bewijs om op gewicht te blijven is er voor doorlopende begeleiding, gecombineerd met regelmatig bewegen, zoals elke dag wandelen, goed eten en jezelf regelmatig volgen. Strategieën met goed bewijs zijn:

• Blijvend contact met een professional of programma, persoonlijk, telefonisch of online.
• Regelmatig bewegen. Mensen die op gewicht blijven, bewegen vaak ongeveer een uur per dag, vooral door te wandelen. Elke hoeveelheid helpt: begin met korte dagelijkse wandelingen en bouw op. Krachttraining, zoals onze gratis workouts, helpt je spieren te beschermen.
• Jezelf volgen. Regelmatig wegen, bijvoorbeeld één keer per week, helpt je kleine veranderingen vroeg op te merken. Word je onrustig van wegen, spreek dan met je zorgverleners een andere aanpak af.
• Een regelmatig eetpatroon met genoeg eiwit en vezels, wat helpt de honger te beheersen.
• Goed slapen en omgaan met stress.
• Een plan voor lastige periodes, zoals vakanties, ziekte of drukke tijden.

In het Amerikaanse National Weight Control Registry noemen mensen die minstens 13,6 kg (30 pond) zijn afgevallen en dat minstens een jaar hebben volgehouden vaak deze gewoonten. Zie leefstijlbehandeling voor meer informatie.

Hoe zit het met medicijnen en weer aankomen?

Na het stoppen met afslankmedicijnen komt het gewicht meestal terug. In het vervolg van STEP 1 waren mensen een jaar na het stoppen met semaglutide ongeveer twee derde van hun gewichtsverlies weer aangekomen. Een medicijn lang blijven gebruiken betekent doorlopende kosten, de kans op bijwerkingen en vragen waarop langlopend onderzoek nog geen antwoord heeft.

De regels voor toegang en vergoeding verschillen per land. Lees de feiten op onze pagina over afslankmedicijnen.

Of medicijnen bij jou passen, bespreek je met je eigen arts. Obesity Foundation raadt afslankmedicijnen niet aan en promoot ze niet. Wij richten ons op goed eten, passend bewegen en wandelen: gewoonten die je helpen, of je nu ooit medicijnen gebruikt of niet.

Hoe begin je opnieuw met behandeling?

Je kunt op elk moment opnieuw met behandeling beginnen, en je kunt het best vroeg hulp zoeken, als je gewicht begint te stijgen. Stappen die kunnen helpen:

1. Maak een afspraak met je huisarts of zorgteam. Zeg duidelijk dat je hulp wilt omdat je weer aankomt.
2. Kijk wat er veranderd is. Nieuwe medicijnen, stress, slaapproblemen, ziekte of ingrijpende gebeurtenissen kunnen allemaal een rol spelen.
3. Bekijk je mogelijkheden. Dat kan een nieuw leefstijlprogramma zijn, een diëtist, psychologische ondersteuning, weer elke dag wandelen en regelmatig bewegen, of een controle na een maagverkleining. Je arts kan ook medische mogelijkheden met je doornemen.
4. Stel haalbare doelen. Voorkomen dat je verder aankomt is al een succes.