Wat is leefstijlbehandeling bij obesitas?

Deze pagina geeft algemene informatie. Een arts, diëtist of andere professional kan je helpen een programma te kiezen dat past bij je gezondheid, cultuur en budget.

Wat is een gecombineerde leefstijlinterventie?

Een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) is een programma dat je tegelijk ondersteunt bij veranderingen in eten, bewegen, slaap en gewoonten, met regelmatig contact met opgeleide professionals. Het is geen kortdurend dieet. Het is een vorm van langdurige zorg voor een chronische ziekte, net als zorg bij hoge bloeddruk of diabetes.

Goede programma's hebben een aantal dingen gemeen:

• ze beginnen bij jouw eigen doelen, gezondheid en dagelijks leven;
• ze combineren voeding, bewegen en gedragsverandering;
• ze bieden regelmatige sessies, persoonlijk, in een groep of online;
• ze duren minstens een aantal maanden, met ondersteuning om veranderingen daarna vol te houden;
• ze behandelen je met respect en zonder verwijten.

Obesitas heeft veel oorzaken, waaronder biologie, genen en de omgeving. Leefstijlbehandeling betekent niet dat obesitas jouw schuld is. Het betekent dat je de hulpmiddelen gebruikt die je lichaam en je dagelijkse routine in je voordeel laten werken.

Welk dieet werkt het best?

Er bestaat niet één beste dieet bij obesitas: het beste eetpatroon is het patroon dat bij je past en dat je lang kunt volhouden. Grote studies hebben verschillende diëten met elkaar vergeleken. In de DIETFITS-studie volgden 609 volwassenen een jaar lang een gezond vetarm of een gezond koolhydraatarm dieet.

Beide groepen vielen ongeveer evenveel af, gemiddeld zo'n 5 tot 6 kg, met grote verschillen tussen mensen. De kwaliteit van het eten was belangrijker dan de precieze verhouding tussen vet en koolhydraten.

Klinische richtlijnen richten zich daarom op een paar principes:

• Een bescheiden energietekort. Je valt af als je lichaam meer energie verbruikt dan het binnenkrijgt. Een diëtist kan je helpen een tekort te creëren waarbij je niet de hele dag honger hebt.
• Genoeg eiwit. Eiwit geeft een vol gevoel en helpt je spieren te beschermen terwijl je afvalt. Goede bronnen zijn peulvruchten, vis, eieren, zuivel, gevogelte, tofu en noten.
• Veel vezels. Groente, fruit, volkorenproducten, havermout, bonen en linzen houden je langer verzadigd en zijn goed voor je bloedsuiker en cholesterol.
• Minder ultrabewerkt voedsel en suikerhoudende dranken. Daarvan eet je makkelijk te veel, en ze bevatten vaak weinig vezels en eiwit.
• Een eetpatroon waar je van geniet. Mediterraan, vegetarisch, DASH, Noords en andere eetpatronen hebben allemaal bewezen gezondheidsvoordelen.

Sommige programma's gebruiken maaltijdvervangers voor één of twee maaltijden per dag, of een volledige maaltijdvervanging met een heel lage energie-inname gedurende een korte periode. Dat kan goed werken, maar alleen met professionele begeleiding. In de DiRECT-studie bij mensen met diabetes type 2 leidde een programma met volledige maaltijdvervanging tot gemiddeld ongeveer 10 kg gewichtsverlies, en na een jaar was 46 procent van de deelnemers in remissie van diabetes, tegenover 4 procent met de gebruikelijke zorg.

Extreme diëten die je op eigen houtje volgt, zoals hele productgroepen schrappen, zijn moeilijk vol te houden en worden afgeraden.

Hoeveel moet je bewegen?

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) raadt volwassenen aan elke week 150 tot 300 minuten matig intensief of 75 tot 150 minuten zwaar intensief te bewegen, plus op twee of meer dagen per week spierversterkende activiteiten. Matig intensief bewegen betekent dat je sneller ademt maar nog kunt praten, bijvoorbeeld stevig wandelen, fietsen of zwemmen.

Volwassenen van 65 jaar en ouder doen er goed aan ook op drie of meer dagen per week afwisselende activiteiten te doen die balans en kracht combineren, om vallen te helpen voorkomen. De WHO adviseert ook minder te zitten, en benadrukt dat een beetje bewegen beter is dan niets.

Bewegen alleen leidt meestal tot een bescheiden gewichtsverlies. De echte waarde zit ergens anders. Regelmatig bewegen:

• verlaagt de bloeddruk en verbetert bloedsuiker en cholesterol;
• verbetert je stemming, slaap en energie;
• houdt spieren en botten sterk, wat tijdens het afvallen extra belangrijk is;
• helpt veel mensen om op gewicht te blijven na het afvallen.

Wandelen is de eenvoudigste plek om te beginnen. Het is gratis, je hebt er niets voor nodig en het is vriendelijk voor je gewrichten. De NHS raadt mensen die niet erg actief zijn aan om het wandelen geleidelijk op te bouwen, en wijst erop dat zelfs een korte, stevige wandeling van 10 minuten per dag al goed is voor je gezondheid en meetelt voor de 150 minuten per week.

Een goed plan is elke dag een korte wandeling, met elke week een paar minuten erbij. Onze gratis workouts voegen kracht en conditie toe in drie niveaus: Start, Build en Strong.

Begin waar je nu bent. Heb je gewrichtspijn of een hartaandoening, dan kan een fysiotherapeut of bewegingsprofessional je helpen veilige mogelijkheden te vinden, zoals oefeningen in het water, stoeloefeningen of krachttraining met lichte gewichten.

Waarom is slaap belangrijk?

Slaap is belangrijk omdat regelmatig kort slapen samenhangt met gewichtstoename en het moeilijker maakt je eetlust te beheersen. De American Academy of Sleep Medicine adviseert volwassenen minstens 7 uur per nacht te slapen. Te weinig slaap hangt samen met obesitas, diabetes type 2 en hoge bloeddruk.

Snurken, ademstops 's nachts of slaperigheid overdag kunnen tekenen zijn van slaapapneu, dat vaak voorkomt bij obesitas en goed te behandelen is. Lees meer over slaap, stress en mentale gezondheid.

Hoe werkt begeleiding bij gedragsverandering?

Begeleiding bij gedragsverandering helpt je goede voornemens om te zetten in gewoonten die blijven. Professionals gebruiken technieken uit de cognitieve gedragstherapie, zoals:

• kleine, concrete doelen stellen;
• eten, bewegen of gewicht bijhouden, als dat je helpt;
• vooruit plannen voor lastige momenten, zoals weekenden, vakanties of stress;
• opmerken wat je aanzet tot eten als het niet om honger gaat;
• problemen oplossen in plaats van opgeven na een terugval.

Voelt eten alsof het niet meer onder controle is, of sturen emoties je eten sterk, dan kan psychologische ondersteuning een belangrijk onderdeel van de behandeling zijn.

Welke resultaten kun je verwachten?

Gestructureerde leefstijlprogramma's streven meestal naar 5 tot 15 procent gewichtsverlies, en de resultaten verschillen sterk per persoon. In de grote Look AHEAD-studie bij volwassenen met diabetes type 2 waren mensen in de intensieve leefstijlgroep na een jaar gemiddeld 8,6 procent van hun gewicht kwijt, en na ongeveer tien jaar woog de groep nog steeds 6 procent minder.

Ze hadden ook minder medicijnen nodig, werden minder vaak in het ziekenhuis opgenomen en hadden minder last van depressie dan de vergelijkingsgroep.

Een verlies van 5 tot 10 procent klinkt misschien weinig, maar het kan bloedsuiker, bloeddruk, cholesterol, gewrichtspijn en slaapapneu verbeteren. Zie gezondheidsrisico's van obesitas voor meer informatie. Andere doelen, zoals meer energie, beter kunnen bewegen of meer zelfvertrouwen, zijn net zo waardevol.

Je lichaam verdedigt ook zijn gewicht. Na afvallen neemt de honger vaak toe en daalt het energieverbruik. Dat is een biologische reactie, geen gebrek aan wilskracht. Lees meer over weer aankomen en hoe je dat kunt voorkomen.

Hoe lang duurt leefstijlbehandeling?

Leefstijlbehandeling duurt meestal minstens een aantal maanden, gevolgd door langdurige ondersteuning om de veranderingen vol te houden. Veel programma's hebben een intensieve fase van 3 tot 12 maanden met veel contact, en daarna minder frequente contactmomenten.

Omdat obesitas een chronische ziekte is, moet ondersteuning beschikbaar blijven zolang je die nodig hebt. Je kunt altijd opnieuw met een programma beginnen.

Wie biedt leefstijlbehandeling?

Leefstijlbehandeling wordt meestal gegeven door een team, gecoördineerd via je huisarts of een gespecialiseerde obesitaskliniek. Het team kan bestaan uit:

• een arts of verpleegkundige, die je gezondheid controleert en de zorg coördineert;
• een diëtist, voor persoonlijk voedingsadvies;
• een fysiotherapeut of bewegingsprofessional, voor veilig bewegen;
• een psycholoog of leefstijlcoach, voor gedragsverandering.

Programma's kunnen individueel, in groepen of digitaal zijn. Wat er beschikbaar is en of het wordt vergoed, verschilt sterk per land. Je huisarts kan je vertellen welke mogelijkheden er bij jou in de buurt zijn. Bespreken jij en je arts ook medicijnen of bariatrische chirurgie, dan blijft leefstijlbegeleiding onderdeel van het plan.

Of die mogelijkheden bij je passen, beslis je samen met je arts; Obesity Foundation raadt afslankmedicijnen niet aan en promoot ze niet.

Obesity Foundation helpt je gratis met de basis: praktische eetschema’s zonder crashdiëten, workoutvideo’s in drie niveaus en een persoonlijk videogesprek (in het Engels). Je kunt je hier aanmelden.