Hoe kan psychologische ondersteuning helpen bij obesitas?

Denk je eraan jezelf iets aan te doen? Neem dan direct contact op met een arts, het alarmnummer of een crisislijn in je land.

Waarom hoort psychologische ondersteuning bij de zorg voor obesitas?

Psychologische ondersteuning hoort bij de zorg voor obesitas omdat gedachten, gevoelens, stress en eerdere ervaringen allemaal invloed hebben op eten, bewegen en slapen. Dat betekent niet dat obesitas een psychische ziekte is of dat het tussen je oren zit. Obesitas is een chronische ziekte met sterke biologische wortels.

Maar ermee leven, en met het stigma eromheen, kan zwaar zijn. Depressie en angst komen vaker voor bij mensen met obesitas, en ze kunnen de behandeling moeilijker maken. Lees meer over slaap, stress en mentale gezondheid.

Welke behandelvormen worden gebruikt?

De best onderzochte aanpak is cognitieve gedragstherapie (CGT), die je helpt patronen in gedachten, gevoelens en gedrag op te merken en te veranderen. Ook andere vormen kunnen helpen.

• Cognitieve gedragstherapie (CGT): je leert herkennen wat je aanzet tot eten, regelmatige maaltijden plannen, niet-helpende gedachten zoals alles-of-nietsdenken uitdagen, en terugval voorkomen. Het is vaak onderdeel van leefstijlbehandeling.
• Acceptance and commitment therapy (ACT): je leert ruimte te maken voor lastige gedachten en trek, zonder ernaar te handelen, en te doen wat voor jou belangrijk is.
• Mindfulnessgerichte benaderingen: zonder oordeel aandacht geven aan honger, verzadiging en emoties.
• Motiverende gespreksvoering: een gespreksstijl die je helpt je eigen redenen en bereidheid om te veranderen te vinden.
• Interpersoonlijke therapie: richt zich op relaties en gebeurtenissen in je leven die invloed hebben op je stemming en je eten.

Ondersteuning kan individueel, in een groep of online. Ze kan komen van een psycholoog, een psychotherapeut of een opgeleide professional in een obesitasteam.

Mensen vragen ook naar hypnose of acupunctuur. Onze check van het bewijs voor afvallen met hypnose legt uit waarom onderzoeken maar kleine effecten laten zien.

Wat laat onderzoek zien per vorm van ondersteuning?

Onderzoek laat zien dat psychologische ondersteuning vooral je eetgedrag en je welzijn verbetert, terwijl het directe effect op je gewicht meestal bescheiden is. De tabel zet de belangrijkste vormen naast elkaar.

Wat betekenen deze getallen voor jou? Psychologische ondersteuning helpt vooral bij hoe je eet, hoe je je voelt en hoe je met moeilijke dingen omgaat. Op zichzelf leidt het zelden tot veel gewichtsverlies.

In de studie naar IPT en CGT daalde het gewicht maar een klein beetje, en het meest bij mensen die vrij van eetbuien bleven. Daarom werkt ondersteuning het best samen met goed eten, dagelijks wandelen en bewegen op een niveau dat bij je past.

Wil je een van deze vormen proberen? Praat dan eerst met je arts. In veel landen heb je een verwijzing nodig, en je arts kan je helpen de ondersteuning te vinden die bij jouw situatie past.

Wat is een eetbuistoornis?

Een eetbuistoornis is een erkende eetstoornis waarbij iemand regelmatig in korte tijd een ongewoon grote hoeveelheid eten eet en het gevoel heeft de controle kwijt te zijn, zonder te compenseren met braken of extreem sporten. Volgens de diagnostische criteria van de DSM-5 komen eetbuien minstens één keer per week voor gedurende drie maanden, en horen er minstens drie van de volgende kenmerken bij:

• veel sneller eten dan normaal;
• doorgaan met eten tot je een onprettig vol gevoel hebt;
• grote hoeveelheden eten zonder lichamelijke honger;
• alleen eten uit schaamte;
• je achteraf walgelijk, somber of erg schuldig voelen.

De eetbuien veroorzaken duidelijk lijden. Een eetbuistoornis is een van de meest voorkomende eetstoornissen bij volwassenen. In de World Mental Health Surveys van de WHO in 14 landen had ongeveer 1,4 procent van de volwassenen ooit in hun leven een eetbuistoornis gehad.

Het komt vaker voor bij mensen die behandeling zoeken voor obesitas. Minder dan de helft van de mensen met de aandoening had ooit behandeling gekregen.

Hoe wordt een eetbuistoornis behandeld?

Een eetbuistoornis is goed te behandelen, en psychologische therapie is de behandeling van eerste keus. In het Verenigd Koninkrijk raadt NICE aan te beginnen met begeleide zelfhulp op basis van CGT: je werkt een zelfhulpprogramma door met korte ondersteunende gesprekken.

Is dat niet genoeg, dan volgt CGT in een groep of individueel, meestal in ongeveer vier maanden. De behandeling richt zich op regelmatig eten, wat je aanzet tot eetbuien, lichaamsbeeld en het voorkomen van terugval. Ze richt zich niet op afvallen, en streng lijnen kan eetbuien erger maken.

In sommige landen kan ook een medicijn worden aangeboden. Zodra de eetbuien onder controle zijn, kan behandeling voor het gewicht volgen.

Wat is emotioneel eten?

Emotioneel eten betekent eten om met gevoelens om te gaan, zoals stress, verdriet, verveling of eenzaamheid, in plaats van uit honger. Bijna iedereen doet dit weleens, en het is op zichzelf geen eetstoornis. Het wordt een probleem als het je belangrijkste manier is om met dingen om te gaan. Stappen die helpen:

• regelmatige maaltijden eten, zodat je later op de dag niet heel veel honger hebt;
• opmerken welke gevoelens of situaties tot eten leiden;
• andere manieren opbouwen om ermee om te gaan, zoals een wandeling, een telefoontje of een korte pauze;
• mild zijn voor jezelf na een terugval, omdat schuldgevoel vaak tot meer eten leidt.

Welke invloed heeft je lichaamsbeeld op je gezondheid?

Een negatief lichaamsbeeld kan leiden tot schaamte, sporten of sociaal contact vermijden en medische zorg uitstellen. Werken aan je lichaamsbeeld betekent niet dat je je gezondheidsdoelen opgeeft. Het betekent dat je je lichaam nu met respect behandelt, welke maat het ook heeft. Therapie kan je helpen minder vaak te controleren of te vergelijken, en je te richten op wat je lichaam kan.

Welke invloed heeft gewichtsstigma op de mentale gezondheid?

Gewichtsstigma schaadt zowel de mentale als de lichamelijke gezondheid. Een gezamenlijke internationale consensusverklaring van 36 experts en partnerorganisaties concludeerde dat gewichtsstigma de gezondheid schaadt en dat mensen die ermee te maken krijgen minder vaak passende zorg krijgen.

Als mensen negatieve stereotypen over zichzelf gaan geloven, geïnternaliseerd gewichtsstigma genoemd, hangt dat samen met schaamte, depressie, eetbuien en het vermijden van zorg. Stigma motiveert mensen niet om af te vallen. Het maakt behandeling moeilijker. Lees meer over gewichtsstigma en stigma in de zorg.

Wanneer zoek je gespecialiseerde hulp bij een eetstoornis?

Zoek gespecialiseerde hulp als eten niet meer onder controle voelt, of als je gedachten over eten, gewicht of figuur je leven overnemen. Signalen zijn onder meer:

• regelmatig eetbuien met het gevoel de controle kwijt te zijn;
• braken, laxeermiddelen gebruiken of overmatig sporten om eten te compenseren;
• heel strenge regels over eten, of lange tijd maaltijden overslaan;
• snel afvallen of aankomen, of heel angstig zijn over je gewicht;
• een sombere stemming, hopeloosheid of gedachten aan zelfbeschadiging.

Eetstoornissen komen voor bij mensen van elke lichaamsomvang, ook bij mensen met obesitas. Vertel je huisarts eerlijk wat je ervaart, zodat je naar de juiste zorg kunt worden doorverwezen. Dat is ook belangrijk voordat je begint met afslankmedicijnen of bariatrische chirurgie.