Welke invloed heeft gewichtsstigma op de zorg?

Hoe vaak komen vooroordelen over gewicht voor in de zorg?

Vooroordelen over gewicht komen voor in bijna elk zorgberoep. Een systematische review en meta-analyse van 41 studies vond vooroordelen over gewicht bij artsen, verpleegkundigen, diëtisten, psychologen, fysiotherapeuten en andere professionals. Het grootste deel van deze vooroordelen is impliciet: mensen zijn zich er niet van bewust, en velen willen oprecht goede zorg geven.

Patiënten merken het ook. In een enquête onder bijna 14.000 volwassenen in een afvalprogramma in Australië, Canada, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten zei 56% tot 61% gewichtsstigma te hebben ervaren. In elk land zei ongeveer twee op de drie van hen dat dit was gebeurd bij een arts.

Vooroordelen komen niet alleen van mensen. Veel praktijken zijn niet ingericht op grotere lichamen, met stoelen met smalle armleuningen, bloeddrukmanchetten die te klein zijn, onderzoekstafels die onveilig voelen en schorten die niet passen. Dat geeft de boodschap dat sommige patiënten niet worden verwacht. Over het bredere probleem lees je meer op onze pagina over gewichtsstigma.

Wat zijn de gevolgen voor patiënten?

Gewichtsstigma kan leiden tot slechtere zorg en een slechtere gezondheid, ook als zorgverleners het goed bedoelen. Een review van onderzoek uit verschillende vakgebieden vond dat negatieve opvattingen kunnen bepalen hoe zorgverleners patiënten zien, hoe ze met hen praten en welke beslissingen ze nemen.

Patiënten die verwachten te worden veroordeeld, kunnen stress ervaren, hun arts minder vertrouwen en afspraken vermijden.

• Uitgestelde zorg. Mensen die zich eerder veroordeeld voelden, wachten vaak langer voordat ze hulp zoeken, waardoor problemen pas in een later stadium worden ontdekt.
• Bevolkingsonderzoek mijden. In een Amerikaanse studie bij bijna 500 vrouwen met een hoger gewicht hadden vrouwen met het hoogste BMI minder vaak recent een uitstrijkje laten maken. Als drempels noemden ze een respectloze behandeling, schaamte over het wegen, ongevraagd advies om af te vallen en materiaal dat te klein was.
• Gemiste diagnoses. Als elke klacht aan het gewicht wordt toegeschreven, kunnen andere oorzaken worden gemist. Dit heet diagnostische overschaduwing. Klinische richtlijnen, zoals de Canadese richtlijn voor obesitas bij volwassenen, vragen zorgverleners om de onderliggende oorzaken van gezondheidsproblemen te zoeken in plaats van elke klacht aan het gewicht toe te schrijven.
• Geïnternaliseerd stigma. Na verloop van tijd gaan sommige mensen de negatieve boodschappen over zichzelf geloven. In de enquête in zes landen meden mensen met meer geïnternaliseerd gewichtsstigma vaker de zorg.

Stigma kan ook invloed hebben op de mentale gezondheid en het eetgedrag. Op onze pagina over slaap, stress en mentale gezondheid lees je meer over deze verbanden.

Hoe ziet goede zorg zonder stigma eruit?

Goede zorg behandelt obesitas als chronische ziekte, begint met toestemming en respect, en kijkt naar je hele gezondheid, niet alleen naar het getal op de weegschaal. Verschillende klinische richtlijnen beschrijven deze aanpak.

De 5A-aanpak

Obesity Canada ontwikkelde de 5A's van obesitasbehandeling om zorgverleners te helpen een respectvol gesprek te beginnen. De aanpak wordt nu ook in richtlijnen in andere landen gebruikt.

Andere kenmerken van goede zorg

• Elke keer om toestemming vragen voordat over gewicht wordt gepraat of metingen worden gedaan. De Canadese richtlijn voor obesitas bij volwassenen raadt dit aan als eerste stap van elk gesprek.
• De klacht behandelen waarmee je kwam, en niet wachten op gewichtsverlies voordat andere aandoeningen worden behandeld.
• Geschikt materiaal: stoelen zonder smalle armleuningen, grote bloeddrukmanchetten, weegschalen en onderzoekstafels voor een hoger gewicht, en schorten in alle maten.
• Wegen op een plek waar niemand meekijkt, uitleggen waarom het gewicht nodig is, en geen commentaar op het getal.
• Neutrale, mensgerichte taal, zoals gewicht en body mass index, in plaats van woorden die schuld toewijzen.
• Alle wetenschappelijk onderbouwde mogelijkheden aanbieden, waaronder psychologische ondersteuning, medicijnen en een operatie, als die bij je situatie passen.

Wat kun je doen als patiënt?

Je hebt het recht om met respect te worden behandeld en mee te beslissen over je eigen zorg. Deze stappen kunnen je helpen meer grip te houden.

• Bereid je voor. Schrijf voor de afspraak je klachten, vragen en doelen op. Onze checklist voor je doktersbezoek kan helpen.
• Neem iemand mee. Een vriend of familielid kan meeluisteren, aantekeningen maken en je steunen.
• Vraag naar het wegen. Je kunt vragen waarom je gewicht vandaag nodig is, vragen om te worden gewogen waar niemand meekijkt, of vragen om het getal niet te horen. Soms is het gewicht nodig voor je veiligheid, bijvoorbeeld om de dosis van een medicijn te berekenen of vóór een narcose.
• Breng het gesprek terug naar je klacht. Wordt je klacht weggewuifd, dan kun je zeggen: Ik begrijp dat gewicht een rol kan spelen. Wat kan dit verder nog veroorzaken, en welk onderzoek zou u doen bij iemand met een lager gewicht?
• Vraag om geschikt materiaal. Het is redelijk om te vragen om een grotere bloeddrukmanchet of een stoel zonder armleuningen.
• Vraag een second opinion. In de meeste zorgstelsels kun je vragen om een andere zorgverlener als je je niet gehoord voelt.
• Geef feedback of dien een klacht in. De meeste praktijken en ziekenhuizen hebben een klachtenregeling. Veel landen hebben ook een patiëntenvertrouwenspersoon, ombudsman of toezichthouder voor de zorg. De regels verschillen per land.

Laat een nare ervaring je er nooit van weerhouden dringende zorg te zoeken. Heb je pijn op de borst, plotselinge kortademigheid of andere ernstige klachten, bel dan het alarmnummer.

Wat kunnen zorgverleners en zorgorganisaties doen?

Zorgverleners en organisaties kunnen vooroordelen over gewicht verminderen met training, beter materiaal en duidelijke normen voor respectvolle zorg. De internationale consensusverklaring om gewichtsstigma te beëindigen roept op tot onderwijs over de oorzaken en behandeling van obesitas in alle opleidingen, en tot vaardigheden voor stigmavrije zorg bij professionals die in de obesitaszorg werken.

• Verdiep je in je eigen impliciete vooroordelen en in de biologie van obesitas. Onze pagina over erfelijkheid en biologie is een startpunt.
• Controleer of wachtkamers, spreekkamers en materiaal geschikt zijn voor mensen van elke maat.
• Gebruik de 5A's of een vergelijkbare gestructureerde aanpak die begint met toestemming.
• Vraag patiënten welke woorden ze het liefst gebruiken als het over gewicht gaat.
• Zoek naar andere oorzaken van klachten voordat je ze aan het gewicht toeschrijft.