Diabetes type 1 en afvallen: zo val je veilig af met goed eten en wandelen

Diabetes type 1 en afvallen: het korte antwoord

Ja, je kunt afvallen met diabetes type 1. Iets minder calorieën dankzij goed eten, plus regelmatig wandelen, is de veiligste basis. Een klein onderzoek liet zien dat het kan zonder extra hypo’s.

Het verschil bij type 1 is dat elke verandering in wat je eet of hoeveel je beweegt ook verandert hoeveel insuline je lichaam nodig heeft. Daarom plan je elke stap op deze pagina met je diabetesteam, nooit op eigen houtje.

Aankomen met diabetes type 1 is niet zeldzaam en het is niet jouw schuld. Een momentopname uit het Canadese BETTER-register, met 1.091 volwassenen met type 1, vond overgewicht bij 34,6 % en obesitas bij 19,8 %. Samen is dat meer dan de helft van de deelnemers.

In hetzelfde register gebruikten mensen met overgewicht of obesitas meer insuline per dag. Ze hadden ook een hoger gemiddeld HbA1c, meer complicaties van diabetes en een minder gunstig hartprofiel. Zo’n momentopname toont verbanden, geen oorzaken, maar verklaart wel waarom diabetesexperts gewicht bij type 1 nu serieus nemen.

Overleg eerst met je arts voordat je je eten of bewegen verandert. Neem deze pagina mee naar je volgende afspraak en vraag je team welke delen bij jouw behandeling passen.

Een opmerking over de termen: diabetes type 2 is een andere aandoening, met ander advies over afvallen. Gaat het bij jou daarover, begin dan bij onze gids over insulineresistentie en diabetes type 2.

Waarom je aankomt met diabetes type 1

Je komt met diabetes type 1 vaak aan omdat gespoten insuline anders werkt dan de insuline van een gezonde alvleesklier, en omdat hypo’s je laten bijeten. Met gebrek aan wilskracht heeft dat niets te maken.

Een overzichtsartikel in The Lancet Diabetes & Endocrinology noemt drie hoofdoorzaken. Insuline uit een pen of pomp komt onder de huid in het bloed, in plaats van eerst naar de lever te gaan. Daardoor krijgt de rest van het lichaam er meer van.

De tweede oorzaak is dat doses niet goed aansluiten op de grootte of het tijdstip van de maaltijden. De derde noemen artsen ‘defensief snacken’: extra eten om een hypo voor te blijven.

Vóór de moderne behandeling waren mensen met diabetes type 1 meestal slank. Dat veranderde toen de zorg intensiever werd. In een groep van 589 mensen uit Pittsburgh die 18 jaar werd gevolgd, werd het aandeel met obesitas ongeveer zeven keer zo groot. In dezelfde periode steeg het gebruik van intensieve insulinebehandeling van 7 % naar 82 %.

Dat was een observationeel onderzoek. Het kan dus niet bewijzen dat insuline alleen de oorzaak was, en ook in de rest van de bevolking steeg het gewicht. Toch was de overstap naar intensieve behandeling in die groep een van de voorspellers van gewichtstoename.

Die keerzijde is echt, maar geen reden om bang te zijn voor insuline. Een goede glucoseregeling beschermt je ogen, nieren, zenuwen en hart, en insuline houdt je in leven. Het doel is die bescherming te houden terwijl je afvalt.

Waarom overgewicht bij diabetes type 1 ertoe doet

Overgewicht doet ertoe bij diabetes type 1 omdat het de risico’s van obesitas voor hart en bloedvetten optelt bij de risico’s van de diabetes zelf. Het eerder genoemde overzichtsartikel noemt onder meer hart- en vaatziekten, beroerte en verschillende soorten kanker.

De duidelijkste gegevens komen uit de grote Diabetes Control and Complications Trial (DCCT). Van 1.168 volwassenen kwamen degenen met intensieve insuline die het meest aankwamen gemiddeld uit op een BMI van 31. Bij wie het minst aankwam, was dat 24.

Die groep met de grootste toename had ook een hogere bloeddruk (gemiddeld 120/77 tegenover 113/73 mmHg) en ongunstigere bloedvetten, een patroon dat lijkt op insulineresistentie. De onderzoekers waarschuwden dat dit op termijn het risico op hartziekten kon verhogen.

Een vervolgonderzoek bij 1.213 volwassenen uit de trial, over ongeveer 26 jaar, toetste die waarschuwing. Over de hele periode verschilde het aantal hartproblemen niet duidelijk tussen de groepen.

Vanaf ongeveer het 14e jaar steeg de lijn voor hartproblemen echter sneller bij de mensen die het meest waren aangekomen. Dat is een observationele uitkomst die langer gevolgd moet worden, maar hij wijst dezelfde kant op.

Werken aan je gewicht loont dus, en een goede glucoseregeling blijft belangrijk. Laat je suikers nooit bewust hoog oplopen om af te vallen. Meer over je hart lees je op onze pagina over cholesterol en afvallen en in het overzicht van gezondheidsrisico’s van obesitas.

Wat onderzoek laat zien over afvallen met diabetes type 1

Het onderzoek tot nu toe laat zien dat afvallen met diabetes type 1 mogelijk is zonder dat je glucoseregeling slechter wordt. De studies zijn wel klein en kort: een groot, langdurig afvalonderzoek bij type 1 bestaat nog niet.

De ACT1ON-pilot is het bruikbaarst voor het dagelijks leven. Het programma had acht volledige begeleidingsgesprekken en regelmatig contact met een diëtist. Bij de twee diëten met minder calorieën werd het caloriedoel afgestemd op ieders gewicht.

De resultaten liepen sterk uiteen. Meer dan de helft stapte over op een ander dieet, meestal omdat ze minder dan 2 % van hun gewicht waren kwijtgeraakt. Dat is normaal in afvalonderzoek, en een goede reden om door te gaan met wat voor jou werkt in plaats van elke week een nieuw plan te kiezen.

De belangrijkste boodschap van de onderzoekers is hoopvol: gewicht en glucoseregeling hoeven niet tegen elkaar in te werken. Verschillende eetstijlen kunnen werken, zolang je ze volhoudt en je team het insulineschema bijstelt.

Hypo’s en calorieën: behandel de hypo en stop dan

Hypo’s kunnen ongemerkt veel calorieën toevoegen. Tijdens een hypo is de drang om te eten sterk, en je eet al snel veel meer dan nodig is. Een afgemeten behandeling beschermt je en houdt die extra calorieën klein.

De Canadese diabetesrichtlijn over hypoglykemie zegt het duidelijk: behandel een hypo niet met te veel, want dat kan daarna een hoge bloedsuiker en gewichtstoename geven. Snel en goed behandelen gaat wel altijd voor.

Signalen van een hypo

Een hypo betekent meestal een glucosewaarde onder 4,0 mmol/L (72 mg/dL), of de grens die je team voor jou heeft afgesproken. Veelvoorkomende signalen zijn:

• trillen, zweten of een bonzend hart
• honger, angst of misselijkheid
• moeite met concentreren, verwardheid of sufheid
• wazig zien, hoofdpijn, duizeligheid of moeite met praten

Niet iedereen heeft al deze signalen, en sommige mensen merken heel weinig. Mis je de eerste signalen vaak, vertel het dan aan je team, want daar hoort een eigen plan bij.

Hoe richtlijnen een hypo laten behandelen

Bij een lichte of matige hypo bij een volwassene adviseert Diabetes Canada ongeveer 15 g snelwerkende suiker, bij voorkeur druivensuikertabletten of suiker opgelost in water. Meet na 15 minuten opnieuw en neem nog eens 15 g als je nog onder 4,0 mmol/L zit.

Is je waarde weer omhoog, eet dan je gewone maaltijd als die eraan komt. Is de volgende maaltijd meer dan een uur weg, dan raadt de richtlijn een kleine snack aan met ongeveer 15 g koolhydraten en wat eiwit. Je eigen team geeft je misschien iets andere hoeveelheden; volg hun plan.

Heb altijd snelwerkende suiker bij je, ook op elke wandeling. Is iemand met diabetes bewusteloos, kan hij of zij niet slikken of krijgt iemand een aanval, bel dan direct 112. Vraag je team om je huisgenoten te laten zien hoe ze bij een ernstige hypo kunnen helpen.

Drie hypo’s per week behandelen met chocolade in plaats van afgemeten suiker kost je zo’n 600 kcal extra per week. In een paar maanden kan dat alleen al het afvallen stilleggen.

Maak een afgemeten hypo-setje

• Verdeel losse porties in kleine zakjes of doosjes, elk met de hoeveelheid die je team adviseert.
• Bewaar er een in je tas, een naast je bed en een waar je wandelt of sport.
• Zet bij het behandelen een timer van 15 minuten, zodat je opnieuw meet in plaats van meer te eten.
• Houd het setje apart van lekkers, zodat een hypo geen snackmoment wordt.

Defensief snacken: eten ‘voor de zekerheid’

Veel mensen met type 1 eten extra voor het slapengaan, voor een wandeling of op een drukke dag, alleen om hypo’s te voorkomen. Het voelt veilig, maar de calorieën tellen snel op.

Vaak hypo’s, of snacks nodig hebben om ze te voorkomen, is een reden om met je team te praten, niet om meer te eten. Diabetes Canada adviseert teams om je hypo’s bij elk bezoek door te nemen, en misschien moet je insulineschema anders. Schrijf op wanneer de hypo’s komen, dan is de oorzaak makkelijker te vinden.

Voor snacks die je kiest omdat je trek hebt, en niet vanwege een hypo, kijk je in onze gids met gezonde snacks. Daar staan ideeën met calorieën en eiwit.

Eten om af te vallen met diabetes type 1

Het beste eten om af te vallen met diabetes type 1 is hetzelfde goede eten dat iedereen helpt: minder suikerhoudende dranken en gefrituurde snacks, kleinere porties, en eiwit en vezels bij elke maaltijd. Het verschil is dat je insuline de veranderingen moet volgen.

De ACT1ON-pilot liet zien dat verschillende eetstijlen werken, dus je kiest de stijl die je kunt volhouden. Begin waar je de meeste calorieën binnenkrijgt en het makkelijkst kunt schrappen.

• Eerst de dranken. Ruil frisdrank en sap voor water, thee of koffie zonder suiker; bewaar sap alleen voor het behandelen van hypo’s. Onze gids over drankjes om af te vallen zet de opties naast elkaar.
• Meet je porties af. Een kleiner bord en een afgemeten portie zetmeel maken koolhydraten makkelijker te tellen en calorieën makkelijker te verminderen. Onze pagina over porties laat zien hoe.
• Eiwit en vezels bij de maaltijd. Eieren, yoghurt, vis, kip, linzen of bonen, plus groente, houden je langer verzadigd. Zie onze eiwitrijke maaltijden voor ideeën.
• Vaste eetmomenten. Als je elke dag rond dezelfde tijd eet, kun je insuline makkelijker op je eten afstemmen en zie je patronen sneller.
• Minder gefrituurde en vette snacks. Chips, gebak en fastfood geven veel calorieën en weinig verzadiging.

Koolhydraten tellen blijft de taak van jou en je team; deze pagina geeft geen koolhydraatratio’s of doses. Voor rijst, aardappelen, brood en pasta behandelt onze gids over koolhydraten en afvallen porties en slimme ruilmiddelen.

Als je minder calorieën gaat eten, kan je glucosepatroon binnen een paar dagen veranderen. Spreek vooraf met je team af hoe vaak je meet en wanneer je hen belt.

Ook alcohol verdient een woord. Het levert calorieën en kan de waarschuwingssignalen van een hypo zwakker maken, dus vraag je team hoe het in je plan past.

Koolhydraatarm en keto bij diabetes type 1: alleen met je team

Koolhydraatarm eten kan met diabetes type 1, maar alleen met nauwe begeleiding van je diabetesteam. Zeer koolhydraatarme en keto-diëten hebben twee bijzondere risico’s: ernstige hypo’s en diabetische ketoacidose (DKA).

De review van Turton en collega’s vond maar negen kleine studies naar koolhydraatarm eten bij type 1. Sommige lieten een lager HbA1c zien en andere niet, en de studies verschilden te veel voor één eindoordeel.

In alle vijf studies die het meldden, gebruikten mensen minder insuline bij koolhydraatarm eten. Dat laat zien hoe snel je insulinebehoefte kan veranderen als je minder koolhydraten eet, en waarom een plotselinge overstap zonder je team tot hypo’s kan leiden.

Ketoacidose is het tweede gevaar. Die ontstaat als het lichaam te weinig insuline heeft en zuren, ketonen, sneller aanmaakt dan het ze kan afvoeren.

Een recente review over keto-eten bij jongvolwassenen met type 1 waarschuwt dat keto zonder goede insulineaanpak tot DKA kan leiden. Zelfs kleine verlagingen van de insuline kunnen het uitlokken, en bij een zeer koolhydraatarm dieet kan het gebeuren terwijl je glucose bijna normaal lijkt.

Vasten, heel weinig eten en ziek zijn verhogen het risico ook. Sommige extra diabetestabletten verlagen bovendien de drempel voor DKA, zeker in combinatie met koolhydraatarm eten, minder eten, alcohol of extra inspanning.

Ga naar de spoedeisende hulp of bel 112 als je diabetes type 1 hebt en last krijgt van braken, buikpijn, diepe of snelle ademhaling, een fruitige adem, veel dorst met vaak plassen, of sufheid of verwardheid. Dit kunnen tekenen van diabetische ketoacidose zijn, ook als je glucose niet heel hoog is.

Sla nooit insuline over en verlaag die nooit om af te vallen. Dat is gevaarlijk en kan snel tot DKA leiden.

Merk je dat je in de verleiding komt, of maak je je veel zorgen over eten en gewicht, vertel het dan alsjeblieft aan je team; je verdient hulp zonder oordeel. Onze pagina over psychologische hulp legt uit welke hulp er is.

Voor koolhydraatarm en keto als gewone afvaldiëten, zie onze vergelijking van het beste dieet om af te vallen. Lees die als achtergrond en maak het plan met je team.

Wandelen en bewegen met diabetes type 1

Wandelen is een van de makkelijkste manieren om meer te bewegen met diabetes type 1, zolang je je glucose meet en snelle suiker meeneemt. Regelmatig bewegen verbetert je conditie, helpt je hart en verbruikt extra calorieën.

Angst voor hypo’s houdt veel mensen tegen. In een onderzoek bij 100 volwassenen met type 1 was angst voor hypoglykemie de grootste drempel om te bewegen. Wie begreep hoe de eigen insuline werkte, ervoer minder drempels.

Een consensus van experts voegt toe dat mensen met type 1 gemiddeld minstens zo inactief zijn als de rest van de bevolking. Velen halen het minimum aan beweging per week niet, dus je bent echt niet de enige als je bij nul begint.

De Canadese richtlijn over bewegen raadt aan toe te werken naar 150 minuten per week matig intensief bewegen, verdeeld over minstens drie dagen. Minder helpt ook al, dus begin klein en bouw op.

Hoe je glucose reageert op verschillende soorten beweging

• Wandelen en rustig, gelijkmatig bewegen verlagen de glucose meestal, tijdens en na de wandeling. Na langere sessies blijft het lichaam tot 48 uur gevoeliger voor insuline.
• Bewegen in de avond kan de kans op een nachtelijke hypo vergroten. Vraag je team hoe je daar rekening mee houdt.
• Korte, heel zware inspanningen zoals sprinten of zwaar tillen kunnen je glucose juist even laten stijgen.
• Krachtoefeningen geven meestal minder hypo’s dan lange wandelingen. Onze gids over krachttraining laat zien hoe je begint.

Voor, tijdens en na een wandeling

• Meet je glucose voordat je vertrekt, en vraag je team bij welke waarden je veilig kunt beginnen.
• Neem snelwerkende suiker mee, je telefoon en iets waaruit blijkt dat je diabetes hebt.
• Begin met 10 minuten na een maaltijd, in een tempo waarin je nog kunt praten.
• Meet opnieuw na de wandeling, en voor het slapengaan op dagen dat je actiever was.
• Is je glucose hoog en voel je je niet goed, meet dan ketonen en beweeg niet zwaar; volg het ziektedagenadvies van je team.

Een korte wandeling na het eten is een goede eerste stap. Onze pagina over bewegen rond de maaltijden legt uit waarom, en de wandelgids heeft een volledig schema voor beginners.

Om een prettige inspanning te vinden, helpt onze hartslagzones-calculator; de praattest werkt net zo goed.

Gewicht, glucose en voortgang samen bijhouden

Als je gewicht en glucose naast elkaar bijhoudt, zien jij en je team hoe je veranderingen uitpakken. Je ziet ook vroeg wanneer je insulinebehoefte verschuift.

• Weeg je één keer per week, op dezelfde dag en hetzelfde tijdstip. Schommelingen van dag tot dag zijn vaak alleen vocht.
• Noteer je hypo’s: tijdstip, oorzaak als je die weet, en wat je nam.
• Houd je wandelingen bij met minuten en je glucose ervoor en erna.
• Deel je overzicht bij elk bezoek met je team, of eerder als hypo’s vaker voorkomen.

Als je minder eet en meer beweegt, kan je insulinebehoefte dalen. Dat is goed nieuws, maar alleen je team past de doses aan.

Ga voor een rustig, gelijkmatig tempo in plaats van een snel. In de ACT1ON-pilot was het gemiddelde iets meer dan 2 kg in drie maanden, en dat telt al.

Medicijnen en gewicht bij diabetes type 1

Insuline is de behandeling voor diabetes type 1 en onmisbaar om te leven. Het effect op je gewicht bespreek je met je team; het is nooit een reden om minder te nemen.

Sommige volwassenen met diabetes type 1 en obesitas krijgen naast insuline extra medicijnen aangeboden. In het BETTER-register werden die vaker gebruikt door mensen met overgewicht of obesitas. Of een ervan bij jou past, beslist je diabetesteam, en sommige hebben hun eigen risico’s, waaronder ketoacidose.

Andere medicijnen, voor je stemming, bloeddruk of andere aandoeningen, kunnen ook je gewicht beïnvloeden. Onze pagina over medicijnen en gewichtstoename noemt de belangrijkste groepen.

Of medicatie geschikt is voor jou, bespreek je met je arts. Obesity Foundation raadt geen afslankmedicatie aan en promoot die niet; wij richten ons op goed eten, passende beweging en wandelen. Je insuline en andere diabetesmedicijnen worden bepaald door je diabetesteam; begin, stop of verander ze nooit zelf.

Een plan van 12 weken: eten en wandelen met diabetes type 1

Overleg eerst met je arts of diabetesteam voordat je aan dit plan begint. Het is een algemeen voorbeeld, geen persoonlijk advies, en je team kan elke stap aanpassen aan je insulineschema en je glucosepatroon.

Elke stap bouwt voort op de vorige. Ga pas verder als de stap normaal voelt en je glucose stabiel is.

Krijg je op enig moment vaker hypo’s, zet de volgende stap dan even in de wacht en bel je team. Het betekent dat het plan sneller werkt dan je insuline heeft bijgehouden; het is geen mislukking.

Wanneer bel je vandaag je team of een arts?

Sommige situaties vragen dezelfde dag of meteen om hulp. Bel 112 of ga naar de spoedeisende hulp als:

• je tekenen van ketoacidose hebt: braken, buikpijn, diepe of snelle ademhaling, een fruitige adem of sufheid;
• iemand met diabetes bewusteloos is, niet kan slikken of een aanval heeft;
• een hypo niet herstelt nadat je hem twee keer hebt behandeld.

Neem dezelfde dag contact op met je diabetesteam bij herhaalde hypo’s, een hypo tijdens of na het wandelen, verhoogde ketonen of een hoge glucose die niet daalt.

Afvallen zonder dat je het plande, samen met veel dorst en veel plassen, is een reden om vandaag naar een arts te gaan. Het kan betekenen dat je diabetes ontregeld is, en dat is het tegenovergestelde van gezond afvallen.

Voor een gewoon bezoek helpt onze checklist voor je doktersbezoek je bij de voorbereiding. Neem je overzicht van gewicht, glucose en wandelingen mee.

Gratis hulp om af te vallen met goed eten en wandelen

Wij helpen mensen afvallen en gezonder worden met goed eten, passende beweging en wandelen. Bij diabetes type 1 werken we naast je diabetesteam, nooit in plaats ervan, en alles wat we bieden is gratis.

• Een gratis eetschema: vaste maaltijden met afgemeten porties en minder suikerrijke extra’s, klaar om aan je team te laten zien zodat zij je insuline kunnen afstemmen. Vraag je gratis eetschema aan.
• Gratis workoutvideo’s: 150 video’s in drie niveaus, van rustige Start-sessies tot Strong, zodat je in je eigen tempo kracht opbouwt. Bekijk de gratis video’s.
• Een gratis videogesprek (in het Engels): neem je eerste stappen en je vragenlijst voor je diabetesteam door. Plan een gratis videogesprek.
• De gratis Obesity Foundation Club: houd je wandelingen en workouts bij in je eigen account en zie de weken optellen. Word gratis lid van de Club.

Wij zijn geen artsen en geven nooit advies over insuline. Vragen over doses, hypo’s, ketonen of je apparaten horen bij je eigen diabetesteam.

Diabetes type 1 vraagt elke dag veel van je. Afvallen komt daar nog bij en vraagt geduld, dus begin met één drankje ruilen en één korte wandeling, en laat je team je helpen met de rest.